25/11/09

Tríade


Leonardo González, codirector do proxecto arqueolóxico dos castros de Neixón, pasounos esta fotografía tirada nunha aldea de Muros. A tríade capitolina. Toda unha metáfora material do concepto galaico de casa: ese conxunto de persoas, avenza, animais, cousas... como defende a Arqueoloxía simétrica.

18/11/09

Petrucios en pedra


Velaquí temos a nova tendencia este outono-inverno. As modas na arquitectura rural obedecen a unha confluencia de factores, nos que a emulación de modelos de prestixio xoga unha importancia enorme. Neste sitio a arquitectura tradicional en coio e barro revalorizouse contra todo pronóstico nos últimos anos. Bastou ca un indiano recuperase a tradición (con bo gusto e criterio todo hai que dicilo) para que se precipitase o efecto dominó. Como cando se mercou o primeiro megaconxelador ou o primeiro Ford Scort; aos poucos meses topabas a parroquia inzada destes artefactos. Pero esta nova tendencia xa vai máis alá. A recuperación da memoria tan en boga tamén ten a súa plasmación material no rural; a materialización da memoria deixou os camposantos para adentrarse no espazo doméstico. Como as estatuas de guerreiros nas portas dos castros galaicos, velaquí están os petrucios dando a benvinda.

Cinguindo a porta


Tomamos esta imaxe de http://xornalcerto.blogspot.com/ tirada nalgún lugar de Porto do Son. Interésanos especialmente porque reflicte unha tendencia na arquitectura galega do século XXI, esa arquitectura sen arquitectos. As aguias, os leóns, e mesmo os microondas (xúrovos que o teño visto) empoleirados a ámbolosdous lados da porta ou do acceso á finca. Iso xa é pasado. Agora é o tempo da arte, da escultura, das homenaxes. Evidentemente o feísmo non ten nada que ver con isto. Podemos unir cabos se estudamos a ideoloxía da casa na sociedade campesiña galega, o trunfo das fotos aéreas das casas novas nos anos 80, etc., etc...

Exper-i-ciencia


Exper-i-ciencia é un programa de divulgación que está a desenvolver o CSIC este mes de novembro para achegar o labor científico á poboación escolar. A nós tócanos falar de Arqueoloxía nos colexios A Solaina en Narón e no Instituto de Pontecaldelas mañá e pasado respeitivamente. O curioso é que foi unha solicitude cursada dende estes dous centros despois de visionar o documental O'Neixón: historia viva dun castro. No meu caso concreto, eu decídínme a facer Arqueoloxía con 11 anos despois de que o meu pai me levase ver a escavación do castro de Penalba en 1987 e tras escoitar a conferencia que dera no meu colexio en Pontevedra un arqueólogo chamado Antonio de la Peña Santos. Por iso lle dou tanta importancia á divulgación, unha actividade que xenera vocacións. Iso si, aos rapaces e rapazas que lles entre a nacida de facer Arqueoloxía direilles o que me aconsellaba meu pai no seu día: fai Arquitectura. Os pais case sempre teñen a razón.

17/11/09

E pasaron





Reproducimos a continuación un texto de Arcadi Espada sobre a caída de Barcelona, que pode gostar máis ou menos, pero que nos interesa aquí por moitos motivos (http://www.arcadiespada.es/2009/01/24/24-de-enero):

La caída de Barcelona. No hubo tal. En Barcelona los franquistas no tuvieron que aplastar un sola barricada. Ni desarmar a un solo francotirador. Barcelona fue una ciudad abierta, como el París rendido a los nazis. Un día me hablaba Joan Capri, el humorista, de aquella mañana. Salió a la Diagonal, era un crío, vio pasar los tanques y se puso delante de uno, levantando las manos, para rendirse y provocarlos. No le echaron cuenta y siguieron. Creo que ésa fue toda la resistencia. No sólo eso. Al día siguiente fueron a la plaza las multitudes, y la más hermosa sonreía al más fiero de los vencedores, en perfecta lírica hispánica.
Están las fotos. Es extraño que con las fotos de los desfiles y de las misas de campaña no se haya practicado nunca, que yo sepa, alguno de esos llamativos reportajes basados en la retrospección. Sólo he visto un intento de trabajo (digamos) sobre estas fotografías. Hace pocos días en el suplemento Quadern, del diario El País.
Reproducían una foto de la Gran Vía, con el Ejército de Navarra entrando, camino del puerto. A un lado y en la misma dirección de los militares, caminaba un civil. Las conclusiones que obtenía la autora de la nota eran puramente extraordinarias. La foto simbolizaría la caída: unos entraban y otros huían. La operación hermenéutica, claro está, necesitaba convertir al hombre de las gafas en un patético protoexiliado y el maletín (de médico o de filatélico, quién sabe nada) en una maleta donde iban sus pertenencias. La realidad nunca arredra a los hermenéuticos.
En relación a las fotos yo me conformaría con algo más empírico: observar detenidamente los retratos de la muchedumbre que saludaba a los franquistas y tratar de localizar a los supervivientes, que aún debe haberlos. Este periódico donde te echo las cartas, y que es valiente: que insertara retratos a toda página y encima la leyenda: «¿Fue usted alguno de ellos? ¿Estuvo aquel 27 de enero en la misa de campaña de la plaza de Cataluña, practicando la llamada genuflexión de Barcelona? ¿O el 21 de febrero, en el gran desfile, con Franco presidiendo en aquel balcón, tan barcelonés, de la Diagonal? ¿Puede contarnos su experiencia?» Yo animo al periódico al gran reportaje, y estoy seguro de que tú lo animas conmigo.


A memoria oral e as fotografías dun protagonista dos feitos. O seu diario de guerra e parte de operacións como documento. A prensa da cidade. Os discursos literarios. As preguntas dos historiadores. Este cocktail desactiva calquer debate gremialista e permite achegarnos a un evento histórico (neste caso, a toma de Barcelona polas tropas franquistas) de xeito ricaz e complexo, porque complexa é a realidade do presente, tanto ou máis é a realidade do pasado. Esta é a Historia na que cremos.

Fotografías: Arquivo de J. G. T. (26 de xaneiro de 1939). Cruce do río en Sant Climent de Llobregat, panorámica da Barcelona antes da conquista e xa ocupada.

No pasarán


Mentres o noso artilleiro continuaba o avance cara a Barcelona, na Cidade Condal vivíanse momentos caóticos de perda de esperanza e de fuxida in extremis, pero tamén últimos alegatos a prol da resistencia numantina. O referente do Madrid sitiado, da Cidade Univesitaria (véxase www.guerraenlauniversidad.blogspot.com) volvía reactivarse como icono contra o fascismo. O río Llobregat debía converterse nun novo Manzanares.

13/11/09

Hazañas Bélicas


Velaí vai o discurso radiofónico de Franco co gallo do antedito desfile da victoria en Radio Nacional de España en Barcelona:

Españoles de Cataluña: El grandioso desfile de nuestro invicto ejército por la capital de Barcelona después de liberar hasta el último rincón de las tierras catalanas, es el acontecimiento más grandioso de nuestro renacer. Son los soldados de España, que, curtidos por dos años y medio de duro pelear, sorprenden de nuevo al mundo con su pujanza, demostrándole que la España imperial que un día le imprimió su fe y su carácter está viva en esta juventud gloriosa que supera las marcas y rebasa los cálculos para la conquista de la gloria.
Cuarenta y cuatro días de ofensiva sin un descanso en la batalla bastaron para derrotar al enemigo y llevar vuestra bandera hasta el último pico de los baluartes pirenaicos.
Catalanes, no olvidéis nunca que por la redención de esta querida tierra entregó España su mejor tesoro: ¡la sangre generosa de su juventud!
¡Sublime ofrenda a la unidad de la Patria !
Honrad y glorificad siempre a los caídos heroicamente por tan alta empresa.
¡A nuestros mejores soldados...! ¡¡A los que en los campos de batalla, en el aire y en el mar, entregaron sus vidas alegres por España!!
Símbolo y garantía de nuestro futuro es el Ejército que hoy aclamabais; las filas apretadas y la mirada lejos... ante nada se detiene y por nada se arredra.
Es la juventud en pie y organizada que no llora ante las ruinas de la riqueza perdida, porque se siente con fuerzas para crearla ; que desprecia los bienes materiales porque lleva en su corazón tesoros de espiritualidad y de grandezas y que consagra su vida a servir el destino de España.
¡¡Ejércitos de Tierra. Mar y Aire!!! España siente el orgullo de vuestra gloria, y yo el de mandaros.
Españoles: desde esta tierra, de la gran Cataluña rescatada, gritad conmigo: ¡Arriba España! iViva España!


Fonte: J. Benet. 1973. Catalunya sota el règim franquista. París: Edicions Catalanes de París. 1973. pp. 214-5.
Fotografía: persoal da 41 batería del Regimiento de Artillería de Costa nº 2 posando antes de entrar en combate (arquivo de J.G.T.).