Redescubrindo o Castro Pequeno de Neixón

Redescubrindo o castro pequeno de Neixón

Potes 3D

Dunha tempada a esta parte estamos inmersos no proceso de inventario de todos os materiais localizados nas campañas 2003-2008 nos castros de Neixón. Este traballo permite abordar estudos integrais sobre a cultura material exhumada, incluíndo a aplicación de novas tecnoloxías. Neste senso contamos coa colaboración da nosa compañeira Patricia Mañana Borrazás (INCIPI, CSIC) especialista na aplicación arqueolóxica de 3D. Enriba podedes ver o procesado do afamado cunco de TSH do Castro Grande.

Por que se mata o que se admira?

A destrución é unha posesión absurda. Posesión non é admiración. Eliminar non é superar.
Ora ben, todos os anteriores mecanismos están presentes na lóxica do cazador, na do guerreiro, ambas as dúas en masculino e singular.
O recoñecemento social da individualidade persoal, tan querida para a nosa cultura occidental -condición de posibilidade da liberdade- xorde nos inicios da Idade do Bronce como vindicación doutros valores quizais non tan asumibles hoxe en día como primordiais, nin sequera como positivos: o guerreiro, o macho, o cazador. Os tres arquetipos atópanse representados no cervo da Laxe dos Carballos: os dous primeiros no propio animal e o terceiro nas xavelinas que aparecen cravadas no seu lombo. Os tres iranse fundindo co tempo no guerreiro, némese do cazador que alcanzará a súa apoteose no Bronce Final.
Que traxedia a das sociedades humanas! case sempre foxen do pote para caer no lume.
Co inicio do neolítico comezouse a produción de alimentos que, alén do seu inicio circunstancial cunha posible crise alimentaria ou un aumento demográfico propiciado por causas climáticas, buscou -sen dúbida- un maior grao de autonomía para o grupo social que naquel momento o era todo; como o "terceiro estado" para o abate Sieyès, pero de verdade. É certo que conseguiron maior grao de autonomía sobre outros grupos sociais, mais ao comezar a sedentarizarse -o cultivo así o esixe- converteron os recursos que antes eran ilimitados en algo finito, porque por natureza o territorio debe ser controlado. Vívese da natureza -nela- pero o territorio ten que ser posuído para selo. Así -ao final desta etapa- uns grupos comezaron a competir con outros, coa inevitable imposición duns e submisión ou absorción doutros.
A volta de rosca conseguinte para lograr outra vez maior autonomía para cada grupo local fíxose posible de novo grazas a unha revolución tecnolóxica nos albores da Idade do Bronce que estivo baseada en boa medida no desenvolvemento de novos oficios artesanais que posibilitaron a explotación de produtos distintos da carne na gandeiría, e do gran na agricultura. Neste momento empézase a usar un arado lixeiro que non permite facer rego, pero si romper o terrón. Presumiblemente comézanse a empregar primitivas técnicas de estercado e unha sorte de rotación de cultivos consistente na xestión consciente das zonas de barbeito longo dentro do territorio dominado polo grupo. A maior investimento de traballo, maior dependencia do seu rendemento e -por conseguinte- dos medios de produción e da infraestrutura; enténdase territorio e gando, que xa non só rende carne, senón tamén tiro, leite, coiro, e outras materias primas para a elaboración de produtos derivados.
Esta tecnoloxía veu acompañada -ou viuse favorecida- pola ideoloxía do guerreiro-cazador, que cadraba admirablemente coa delimitación e defensa do territorio. A rápida expansión da ideoloxía atopou un aliado na presenza nas súas canles de difusión de bebidas alcohólicas e quizais outras substancias psicoactivas que poden estar na orixe da realización de gravados como a Laxe dos Carballos.
Outra vez gañouse en autonomía e liberdade do grupo, mais as diferenzas internas que se crearon derivarían ao paso do tempo no establecemento das clases sociais. Antes os outros estaban fóra do grupo, agora están na casa. Co xurdimento da individualidade esnaquizouse a verdadeira solidariedade. Antano non existían estratexias de poder dentro do grupo, agora é o seu hábitat natural.

Que marabilla as sociedades humanas! A pesar de atoparse atenazadas por ideoloxías non precisamente sublimes, son quen de intentar sempre (outra vez) ser máis libres e -ao tempo- legarnos obras tan admirables e fascinantes como este cervo; metáfora delas mesmas: sorrinte e mortalmente ferido.

Fidel Méndez Fernández



Fotografía de Xoán Piñón, da Laxe dos Carballos en Campolameiro.
http://xoanpinon.blogspot.com/

Xornalismo e Arqueoloxía

Na edición dixital de El Mundo, edición Galicia, sae hoxe unha reportaxe a raíz das nosas investigacións sobre o Castro Pequeno de Neixón, feitas públicas á comunidade científica no Congreso de Vilalba e a toda a cidadanía xa hai tempo neste mesmo blogue de Arqueoneixon. Na crónica de La Voz de Galicia fálase dun proxecto e no de El Mundo doutro. O que é significativo é comparar ambas as dúas crónicas dende un punto de vista xornalístico, de estilo, de presentación da información.

Fotografía: detalle a presentación de Manuela Costa sobre os achados no Castro Pequeno de Neixón no Congreso de Vilalba, a semana pasada.

A reportaxe de El Mundo está firmada por Xurxo Salgado.
http://www.elmundo.es/elmundo/2011/07/26/galicia/1311702758.html

Markéting arqueolóxico

A reportaxe de La Voz de Galicia reproduce punto por punto o discurso elaborado dende o CAB por Víctor Barbeito, quen non é, precisamente, o director das intervencións pero fala como se o fose. Esta estratexia baséase en tres puntos fundamentais:
1. Destacar a vertente tecnolóxica do proxecto, até o punto de que o propio georradar halla restos de una cabaña de la Edad del Hierro en Neixón, como reza o titular. Como se fose un robocop ou un humanoide o xeorrádar sustitúe ás persoas, algo moi na tónica do tipo de Arqueoloxía que se fai nestes intres en Neixón.
2. Confundir á cidadanía. Nunha semana de traballo apenas se atopa nada e para cubrir o baldeiro bótase mao dos achados de campañas anteriores. Estas cousas pasan entre outras cousas, como veremos máis adiante, por poñerse a escavar unha zona que xa foi escavada (sector 4 das nosas intervencións). Mira que non hai Ha e Ha e dálle por facer perder o tempo a unha recua de ianquies de Arizona quitando recheo dun sector xa escavado.
3. Remarcar a diferenza co proxecto precedente: agora a xente está máis preparada, ten máis formación, o proxecto é maís científico e tecnolóxico. A este respecto, non podemos deixar de reseñar este paragrafo brillante da crónica:
A pesar de que la formación de los alumnos que participan en el campo de trabajo es este año superior, la rapidez con la que se han encontrado restos tan relevantes para el estudio arqueológico tiene mucho que ver con la suerte. Así lo señaló el responsable del centro de interpretación de Neixón, Víctor Barbeito, que destacó también los avances llevados a cabo en los últimos años y el buen atino de los estudiantes a la hora de comenzar las excavaciones en el punto exacto en el que los análisis preveían mejores resultados. Marabilloso.
4. Confusionismo: misturando os resultados das nosas investigacións cos do proxecto actual, do que non saiu unha soa referencia bibliográfica, un só post na Rede ou unha soa comunicación a un congreso:
La actividad arqueológica se prolongará hasta el 12 de agosto y ofrecerá a los alumnos la posibilidad de ampliar su currículo. Mientras tanto, los reconocimientos a esta escuela práctica de arqueología siguen produciéndose no solo a nivel gallego, sino también en congresos nacionales en los que que se resalta la importancia del espacio boirense. Aquí refírense ás nosas comunicacións no Congreso de Vilalba.

http://www.lavozdegalicia.es/barbanza/2011/07/27/0003_201107B27C3991.htm

Can-ibalismo

Tampouco ten desperdicio a interpretación dos restos atopados do can de Neixón nas nosas escavacións de 2004:
Los primeros años en los que se comenzaron los trabajos arqueológicos se hallaron en Neixón restos de los huesos de un perro, que datan de hace más de dos mil años y que se encuentran en buen estado de conservación. Al parecer, el animal pudo ser enterrado por sus dueños en la zona poco después de fallecer.

Citamos de novo a Carlos Fernández:
Os nove restos de can identificados reflicten a presenza dun exemplar que non parece ter sido consumido, como viñemos constatando de forma habitual con respecto a esta especie nos xacementos deste período do noroeste. As partes anatómicas representadas correspóndense coa parte final do lombo (últimas cinco vértebras lumbares e mailo sacro) e a cintura pelviana dun único exemplar. As fracturas presentes nestes restos non son resultado de ningunha actividade de procesado antrópico nin de actividade de preeiros, senón que reflicten procesos de presión postdeposicional e roturas durante a fase de recuperación. En referencia á idade deste cánido, e ademais da fusión dos centros vertebrais, a presenza dunha pequena exóstose en dúas vértebras lumbares, afectando á parte distal da terceira e da proximal da cuarta, suxire que tería acadado claramente a fase adulta no momento da súa morte.

A escavación integral e detallada do tramo de foxo en 2005 evidenciou un feito interesante: a fragmentación do cadavre, xa que non apareceron máis restos do can, e os atopados están en conexión anatómica. Isto sitúanos nun contexto ritual propio da tradición atlántica da Idade do Ferro como é a fragmentación dos cadavres e da cultura material. Por non falar da presenza de cánidos en enterramentos fenopúnicos do S peninsular.

Taza de cerámica de alta calidad

Continuamos coa mesma reportaxe, por veces inintelixible:
Uno de los objetos más curiosos encontrados en el yacimiento boirense es una taza de tierra sigillata, conocida como cerámica de alta calidad que data de entre los siglos III y IV después de Cristo. Su producción es romana y fue localizada en la zona acotada dentro del castro grande del campo de trabajo Neixón.

O cinco de setembro de 2007 publicabamos esta fotografía da taza de cerámica de alta calidad: Un fondo dun prato de Terra Sigillata procedente de alfares rioxanos, como ben estudou e publicou o especialista Rafael Rodríguez Martínez. Catro anacos recollidos no sector 01 en 2004, 2006 e 2007 voltaron xuntarse para reconstruír parte dun cacharro esquencido.
O sete de setembro de 2007 un docto anónimo deixaba este comentario en arqueoneixon: Por cantas mans pasaría no seu longo percorrido dende o val do Najerilla á ribeira da Ría de Arousa? Por qué a razón da súa viaxe? Mercadoría ou agasallo? Resulta incríble pensar que catro anacos de barro traballado conleven un sinfín de preguntas que dan pé a unha viaxe imaxinativa a través do tempo. Isto si que é divulgación científica.

Fotografía de Yolanda Porto Tenreiro.